PITTURA MEDJEVALI TAD-DULURI F’ĦAL-QORMI

MIKTUBA MINN JOSEPH F. GRIMA

Il-pittura titulari ta’artal tal-Madonna tad-Duluri fil-knisja Parrokkjali San Ġorg hi l-eqdem oggett artistiku li hawn f’Ħal Qormi għax tmur lura l-ewwel nofs tas-seklu ħmistax għalhekk id-datażżjoni preciza u l-pittur tagħha mhumiex magħrufin.Originarjament,kienet il-panew centrali ta’trittiku li sal-1632 kienet it-titular ta’l-artal maġġur.Iż-żewġ panewijiet tal-gnub kienu juru lili San Ġorġ u lil San Girgor.
Għall-ħabta tal-1850 saret pittura ġdida tad-Duluri minn Antonio Falzon izda jidher li din il-bidla ma ntlaqitx mill-poplu qormi.Allura reġgħu qegħdu din il-pittura l-antika fuq l-artal fejn għandha sallum.

Stilistikament,din il-pala d’altare hi taħlita ta’ elementi Gotici u Italo-Bizantini li possibilment tpittret x’imkien fl-Italja ta’ fuq.Hi xogħol sofistikat ta ;interess ikonografiku kbir tant li, meta wiħed iqis ic-cokon ta ;Ħal-Qormi fil-kuntest ta’Malta medjevali,wieħed x’aktarx jistgħageb kif sabet ruħha f’dan ir-raħal.Hemm spekulazzjoni li setgħet tpittret għal xi wieħed mill-kunventi l-kbar tar-Rabat u mbagħad b’xi mod waslet Ħal-Qormi.Min naħa oħra jista jkun li,bhalma diga għidna, saret apposta għall- knisja parrokkjali l-ġdida

Il-pittura turi d-deposizzjoni ta’Gesu minn fuq is-Salib komunement magħrufa bhala t-tlettax tal-Via Sacra u tinkludi l-figuri tal-Madonna,Gesu mejjet,San Gwann l-Evangelista u Marija Maddalena fuq quddiem fil-waqt li Nikodemu Gużeppi d’Arimatea u l-Veronika jidhru fuq wara b simboli tal-Passjoni.Il-Madonna b haddejha ma wicc Gesu’ hi mpittra f’idjoma Bizantina għal kollox tant li dan l-istil insibuħ f’diversi pitturi Bizantini ta l-medju Evu.Min-naħa l-oħra,il-background li jikludi l-figuri sekondarji hu Gotiku fit-trattament tiegħu

Dan il-kwadru kien restawrat l-aħħar mill-pittur Lazzaro Pisani.(1850-1932) fl- 1919/20

Talba lil Marija Santissima

Omm Vergni Marija, li nissiltna wliedek fid-dulur tar-ruh helwa tieghek, wieqfa fejn is-salib, l-artal li fuqu offra ruhu vittma lil Alla Missier, ghal mahfra tad-dnubiet ta' kulhadd, Kristu Gesu', L-iben Wahdieni tieghu u l-frott wahdieni tal-guf tieghek verginali, li thallis li ahna wara mewtn, weqfin fil-gust tribunal ta' dan l-istess iben tieghek Gesu' inkunu mkeccija b'sahta eterna izda ghamel li b'barka eterna nkunu milqughin minnu fil-hdan tal-hlewwa tieghu. Ammen

Ktistu m'Ghandux Idejn

Waqt il-gwera, bomba waqghet fuq Knisja. Kissret kollox. Baqa biss kurcifiss, izda l-bomba tajritlu idejh. il-Kappillan, rega qieghed il-Kurcifiss bla idejn fil-knisja l-gdida li bena u taht il-kurcifiss kiten hekk:

KRISTU M'GHANDUX IDEJN

IMMA....

JRID JITMA LIL HUK LI HU BIL-GUH, JIXTIEQ JERFA' LIL MIN WAQA' JORBOT IL-GRIEHI LIL BATUT, IFEJJAQ LILL-MARID, JDEWWI IL-QALB MAQSUMA, IQASSAM IL-FERH, JIZRA S-SLIEM U L-PACI, JIBNI DINJA GDIDA.

IMMA KRISU MA GHANDU IDEJN

TRID TISILFU IDEJK?

Il-Purcissjoni tal- Gimgha Mqaddsa

Ninsabu fi zmien tar- Randan u dan iz-zmien ghal- knisja kattolika huwa zmien ta’ riflessjoni pero huwa wkoll il- mument fejn il- knisja ticcelebra l- akbar grajja fl-istorja taghha.

F’ Malta il-grajja tal- Gimgha Mqaddsa tigi iccelebrata fil- parrocci kollha pero ma’ nistghux nghidu hekk ghal- purcissjonijiet. Mhux kull parrocca ghanha din il-purcissjoni tal- Gimgha l- Kbira.

Wahda mill- eqdem parrocci fejn insibu din il- purcissjoni hija dik ta’ Hal- Qormi u li tohrog mill- parrocca ta’ San Gorg Marti. Din il- purcissjoni ilha tezisti f’Hal-Qormi zgur sa mis- seklu tmintax. Dan irrizulta minn xi oggetti li insibu fil- muzew ta’l-istess knisja li jqarreb din id- data. Dawn il- fdalijiet ipoggu lil- knisja taghna bhala wahda mill- ewwel knejjes fejn kienu jesistu l-istatwi u l- oggetti kollha relatati mal- purcissjoni.

Tajjeb hawnhekk nirrifletti li kien il- Koncilju ta’ Trent jigifieri il- koncilju li sar fis- seklu sittax li stabilixxa certi cerimonji fi hdan il- knisja kattolika. Dan sar biex jirribatti ghal- dak li kien ghaddej u qed nirreferi ghal- Riform li Lutheru ried jaghmel. Minn naha l- ohra il- knisja kattolika fasslet il- Kontro Riforma u appuntu wahda mill- insrtuzzjonijiet hi li l- messag nisrani ghanu jitwassal lil-poplu anke lill- dawk li ma kienux jafu jaqraw u jiktbu permess tax- Xogholijit tal- Arti inkluz l- istatwi , pitturi, ecc.

Jekk wiehed jirrifletti sewwa l- purcissjoni tal- Gimgha l- Kbira , il- mod kif inhi mfassla, ma huwa xejn hlief rakkont tal- Passjoni u l- Mewt ta’ Sidna Gesu Kristu. Fis- sekli ta wara l- Koncilju minn kien jaf jaqra seta jaqra l- hajja ta Gesu mill- kotba, pero il- Knisja riedet twassal il- messagg tal- iskrittura mhux lil dawn in- nies biss izda lill kulhadd u ghaldaqstant giet imwielda din il- purcissjoni fuq il- misteru tad-tbatija.

F’ Hal- Qormi il- purcissjoni ma bdietx kif narawh illum, izda kien hemm zvilupp. Kien hemm perjodu fl- imghoddi, fejn fi zmien tar- Randan, kull nhar ta’ Hadd, ghal hamest ihdud konsekuttivi, kient tohrog purcissjoni b’vara wahda mill- Knisja parrokkjali ghal- wahda mill- kappelli li ghandna mifruxa mar- rahal taghna. Hekk insibu li L- ewwel Hadd tar Randan kient tohrog il- Vara tal- Ort mill- Knisja u terhila lejn il- kappella mgharufa bhala ta’Qrejqca fi triq Santa Katerina. Fit- tieni Hadd Gesu Marbut ghal- Kappella ta’ San Pietru, fit-Tielet Hadd il- vara ta’ l- Ecce Homo ghal Kappella ta’ Santa Katerina , fir raba Hadd Ir- Redentur u l- Veronica ghal- Kappella tac- Cimiterju u l- ahhar Hadd il- Vara l- Kbira gal- Kappella tal- Vitorja. Il- Vari kien jissejhu Misteri.

			Kappella tac-Cimiterju
Kappella ta' Qrejca	Kappella ta' San Pietru	Kappella ta' Santa Katerina		Kappella tal-Vitorja